ελαίη

 


Η ελιά και το λάδι στον ομηρικό κόσμο

 

Στα ομηρικά χρόνια η ελιά φαίνεται να είχε το δικό της ξεχωριστό ρόλο στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

Στους κήπους του Αλκίνοου, του βασιλιά των Φαιάκων, υπήρχαν ελιές μαζί με άλλα δένδρα με βρώσιμους καρπούς

..ἔνθα δὲ δένδρεα μακρὰ πεφύκασι τηλεθόωντα,

ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι
συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι.

..ποὺ δέντρα πλῆθος φαίνουνται ἁψηλὰ  καὶ φουντωμένα·

.ἐκεῖ ἀπιδιές, ροδιές, μηλιές μὲ τὰ λαμπρὰ τὰ μῆλα,
συκιὲς γλυκόκαρπες κι ἐλιὲς γερὲς καὶ φουντωμένες.

(Οδύσσεια, ραψωδία η)

Παρόμοια αναφορά γίνεται και στη ραψωδία λ της Οδύσσειας

..δένδρεα δ᾽ ὑψιπέτηλα κατὰ κρῆθεν χέε καρπόν,
ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι
συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι·

.Καὶ δέντρα ἁψηλοφύλλωτα κρεμοῦσαν τὸν καρπό τους,
ροϊδιές, ἀφράτες ἀπιδιές, μηλιὲς καλοκαρποῦσες,
. συκιὲς μελόγλυκες, κι ἐλιὲς φουντόκλωνες κι ἀνθάτες

(Οδύσσεια, ραψωδία λ)

Ο Όμηρος παρουσιάζει τον Οδυσσέα ναυαγό να σέρνεται γυμνός στη γη των Φαιάκων, μέχρι που βρήκε καταφύγιο σε ένα δάσος, όπου φύονταν μαζί άγριες και ήμερες ελιές.

…βῆ ῥ᾽ ἴμεν εἰς ὕλην· τὴν δὲ σχεδὸν ὕδατος εὗρεν
ἐν περιφαινομένῳ· δοιοὺς δ᾽ ἄρ᾽ ὑπήλυθε θάμνους,
ἐξ ὁμόθεν πεφυῶτας· ὁ μὲν φυλίης, ὁ δ᾽ ἐλαίης.

…σὲ δάσο γυροθώρητο ποὺ ηὖρε σιμὰ στὸ ρέμα,
μπῆκε καὶ χώθηκε σὲ δυὸ χαμόδεντρ' ἀποκάτω,
ποὺ ἀπὸ μιὰ ρίζα βγαίνανε• ἐλιά 'τανε κι ἀγρίλι.

 (Οδύσσεια, ραψωδία ε)

Συγκινητική είναι η στιγμή , που η θεά Αθηνά δείχνει στον Οδυσσέα το λιμάνι του Φόρκυνα ,την ελιά και τη σπηλιά για να πειστεί ο ήρωας ότι βρίσκεται στο χώμα της πατρίδας του.

Φόρκυνος μὲν ὅδ᾽ ἐστὶ λιμήν, ἁλίοιο γέροντος,
ἥδε δ᾽ ἐπὶ κρατὸς λιμένος τανύφυλλος ἐλαίη·…

Νά, τοῦ παλιοῦ θαλασσινοῦ τοῦ Φόρκυνα ὁ λιμιώνας•
νά, κι ἡ μακρόφυλλη ἡ ἐλιὰ στοῦ λιμανιοῦ τὴν ἄκρη…

(Οδύσσεια, ραψωδία ν )

Στη ρίζα μιας ελιάς οι Φαίακες σώριασαν τα δώρα ,τα οποία έδωσαν στον Οδυσσέα.

ἐκ δὲ κτήματ᾽ ἄειραν, ἅ οἱ Φαίηκες ἀγαυοὶ
ὤπασαν οἴκαδ᾽ ἰόντι διὰ μεγάθυμον Ἀθήνην.
καὶ τὰ μὲν οὖν παρὰ πυθμέν᾽ ἐλαίης ἀθρόα θῆκαν
ἐκτὸς ὁδοῦ…

κι ὕστερα βγάλαν τὰ καλὰ ποὺ οἱ Φαίακες τοῦ δῶκαν
ποὺ ἐρχόταν μὲ τῆς Ἀθηνᾶς τὴ χάρη στὴ πατρίδα.
Τά 'θεσαν ὅλα στῆς ἐλιᾶς τὴ ρίζα σωριασμένα,
ὄξω ἀπ' τὸ δρόμο..

(Οδύσσεια, ραψωδία ν)

Κάτω από τη ρίζα μιας ελιάς η θεά Αθηνά και ο Τηλέμαχος καταστρώνουν το σχέδιο της εξόντωσης των μνηστήρων.

τὼ δὲ καθεζομένω ἱερῆς παρὰ πυθμέν᾽ ἐλαίης
φραζέσθην μνηστῆρσιν ὑπερφιάλοισιν ὄλεθρον.
τοῖσι δὲ μύθων ἦρχε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη·

Τότες καθίσαν στῆς ἱερῆς ἐλιᾶς τὴ ρίζα οἱ δυό τους,
νὰ δοῦν πὼς θὰ ξεκάμουνε τοὺς ἄτιμους μνηστῆρες.
Κι ἄρχισε πρώτη ἡ Ἀθηνᾶ, ἡ θεὰ ἡ γαλανομάτα•

(Οδύσσεια, ραψωδία ν)

Στον ομηρικό κόσμο ,το λάδι αναφέρεται και σαν καλλωπιστικό μέσο, όταν ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιποιήσεις που δέχτηκε στο παλάτι της Κίρκης.

αὐτὰρ ἐπεὶ λοῦσέν τε καὶ ἔχρισεν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
ἀμφὶ δέ με χλαῖναν
καλὴν βάλεν ἠδὲ χιτῶνα…

Σὰ μ' ἔλουσε καὶ μ' ἄλειψε μὲ τὸ παχὺ τὸ λάδι,
, καὶ μ' ὥρια χλαίνα μ' ἔντυσε καὶ μὲ χιτώνα ἡ κόρη…

(Οδύσσεια, ραψωδία κ)

Και η βασίλισσα των Φαιάκων ,Αρήτη, δίνει στην κόρη της Ναυσικά ένα χρυσό ροΐ με λάδι ,για να αλείψει το κορμί της.


· κούρη δ᾽ ἐπεβήσετ᾽ ἀπήνης.
δῶκεν δὲ χρυσέῃ ἐν ληκύθῳ ὑγρὸν ἔλαιον,
ἧος χυτλώσαιτο σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξίν…

,
Τότες ἡ κόρη ἀνέβηκε στ' ἁμάξι, κι ἡ μανούλα
ὡς καὶ ροῒ τῆς ἔδωσε χρυσό, γεμάτο λάδι,
μὲ τὶς κοπέλες της μαζὶ ν' ἀλείψη τὸ κορμί της…

(Οδύσσεια, ραψωδία ζ )